ปลาแขยงแต่ละชนิดมีขนาดและรูปร่างแตกต่างกัน ปลาแขยงข้างลาย มีขนาดค่อนข้างเล็ก ลำตัวป้อมสั้น ด้านข้างแบน หัวแหลม ปากเล็ก มีหนวด ครีบหลังมีก้านเดี่ยวแข็งและแหลมคมหนึ่งอัน ครีบหูสองข้างมีเงี่ยงแหลม มีแถบสีขาวเงิน 2 แถบพาดไปตามยาวของลำตัวด้านหลังมีสีน้ำตาลปนดำเข้ม ปลาแขยงธง เป็นปลาแขยงขนาดเล็ก มีรูปร่างเรียวยาว ลำตัวด้านข้างแบน หัวเล็ก ตาค่อนข้างโต ปากค่อนข้างเล็ก มีหนวด ครีบหลังมีขนาดใหญ่ และยาวสูงเด่นคล้ายชายธง ครีบหูมีเงี่ยงแหลมคมสองข้าง ครีบไขมันมีขนาดใหญ่และยาว ครีบหางเว้าลึก แพนหางส่วนบนมีปลายยาวเป็นเส้นรยางค์ ปลาแขยงใบข้าว เป็นปลาแขยงที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ลำตัวค่อนข้างกลมและยาว หัวค่อนข้างเล็ก ปากทู่ มีหนวด ครีบหลังปลายยาวเป็นกระโดงสูง ครีบหูมีก้านเดี่ยวแข็งและแหลมคมข้างละอัน ครีบไขมันใหญ่และยาว แพนครีบหางอันบนมีปลายยาวเรียวเป็นรยางค์ ลำตัวส่วนบนมีสีเทาอมฟ้า ด้านหลังเข้ม และสีจะค่อยจางลงถึงบริเวณท้องแล้วเปลี่ยนเป็นสีครีบหรือสีขาว
 |
| ปลาแขยง |
ในแต่ละท้องถิ่นมีอาหารจานเด่นจากปลาแขยงแตกต่างกันไป ภาคกลางนิยมนำมาทำเป็นฉู่ฉี่ น้ำแกงขลุกขลิก และทำแกงคั่ว แกงสามรส มีรสเปรี้ยว เค็ม หวาน ยิ่งถ้าเป็นช่วงฤดูของกระท้อน ก็ทำแกงคั่วกระท้อนปลาแขยงได้อร่อยเป็นยิ่งนัก หรือเคล้าเกลือ แช่น้ำปลาสักครู่ นำมาทอดกรอบก็อร่อย ทางภาคอีสาน นิยมทำต้มยำ ห่อหมก ลาบ และปลาส้ม ไม่ใช่ปลาส้มแบบปลาตะเพียน แต่เป็นการเอาปลาที่ทำแล้วมาทุบพอเนื้อนุ่ม แช่ตัวปลาลงในน้ำซาวข้าว 1-2 ชั่วโมงให้เนื้อปลาแข็ง นำมาสับให้ละเอียดทั้งเนื้อและก้างปลา ตำรวมกับข้าวเหนียว เกลือ กระเทียม จนเนื้อปลาเหนียว ห่อด้วยใบตองทิ้งไว้หนึ่งคืน เนื้อปลาจะขาวและแข็ง มีรสเปรี้ยว
